Linux Komutları Rehberi

🐧

Tüm temel Linux komutları, açıklamaları ve örnekleriyle birlikte.

📁 1. Dosya ve Dizin İşlemleri

ls — Dizin içeriğini listele

ls              # Mevcut dizini listele
ls -l           # Ayrıntılı liste (izinler, boyut, tarih)
ls -a           # Gizli dosyaları da göster
ls -lh          # İnsan okunabilir dosya boyutları
ls -R           # Alt dizinleri de listele
ls /home/user   # Belirli dizini listele

cd — Dizin değiştir

cd /var/log         # Belirli dizine git
cd ..               # Bir üst dizine çık
cd ~                # Ana dizine (home) git
cd -                # Önceki dizine geri dön
cd /                # Kök dizine git

pwd — Mevcut dizini göster

pwd             # /home/eyup/projects gibi çıktı verir

mkdir — Dizin oluştur

mkdir projeler              # Tek dizin oluştur
mkdir -p a/b/c              # İç içe dizinleri oluştur
mkdir -m 755 public_html    # İzinli dizin oluştur

rm — Dosya/dizin sil

rm dosya.txt            # Dosya sil
rm -r dizin/            # Dizini ve içeriğini sil
rm -rf dizin/           # Zorla sil (uyarısız)
rm -i dosya.txt         # Silmeden önce sor
rm *.log                # Tüm .log dosyalarını sil

cp — Dosya/dizin kopyala

cp kaynak.txt hedef.txt         # Dosya kopyala
cp -r dizin1/ dizin2/           # Dizini kopyala
cp -p dosya.txt yedek.txt       # İzin ve tarihi koru
cp -u *.txt /backup/            # Sadece yenileri kopyala

mv — Dosya/dizin taşı veya yeniden adlandır

mv eski.txt yeni.txt            # Yeniden adlandır
mv dosya.txt /home/user/        # Taşı
mv *.jpg /resimler/             # Birden fazla dosya taşı

touch — Boş dosya oluştur / tarihi güncelle

touch dosya.txt             # Boş dosya oluştur
touch dosya1.txt dosya2.txt # Birden fazla dosya oluştur
touch -t 202401011200 d.txt # Belirli tarih ata

ln — Sembolik/sabit bağlantı oluştur

ln -s /var/www/html webroot     # Sembolik link oluştur
ln dosya.txt sabit_link.txt     # Sabit link oluştur

find — Dosya ara

find / -name "nginx.conf"           # İsme göre ara
find . -name "*.js" -type f        # JS dosyalarını bul
find /var -size +100M              # 100MB'dan büyük dosyalar
find . -mtime -7                   # Son 7 günde değiştirilen
find . -perm 777                   # İzinlerine göre ara
find . -empty                      # Boş dosya/dizinler

locate — Hızlı dosya ara

locate nginx.conf       # Veritabanından hızlı ara
updatedb                # Veritabanını güncelle

📄 2. Dosya İçerik İşlemleri

cat — Dosya içeriğini göster

cat dosya.txt               # İçeriği ekrana yaz
cat -n dosya.txt            # Satır numarasıyla göster
cat dosya1.txt dosya2.txt   # Birleştirerek göster
cat > yeni.txt              # Klavyeden içerik yaz (Ctrl+D ile bitir)
cat >> mevcut.txt           # Dosyaya ekle

less — Sayfalı görüntüle

less dosya.txt      # Sayfa sayfa oku (q ile çık)
less +F log.txt     # Canlı log takibi (tail -f gibi)

more — İleriye doğru sayfalı görüntüle

more dosya.txt      # Boşluk: ileri, q: çık

head — Dosyanın başını göster

head dosya.txt          # İlk 10 satır
head -n 20 dosya.txt    # İlk 20 satır
head -c 100 dosya.txt   # İlk 100 byte

tail — Dosyanın sonunu göster

tail dosya.txt          # Son 10 satır
tail -n 50 dosya.txt    # Son 50 satır
tail -f /var/log/syslog # Canlı log takibi
tail -F app.log         # Dosya dönse bile takip et

grep — Metin arama

grep "hata" log.txt             # Metin ara
grep -i "error" log.txt         # Büyük/küçük harf duyarsız
grep -r "TODO" /proje/          # Dizinde özyinelemeli ara
grep -n "main" kod.c            # Satır numarasıyla göster
grep -v "debug" log.txt         # Eşleşmeyenleri göster
grep -c "ERROR" log.txt         # Kaç satır eşleşiyor
grep -E "^[0-9]+" dosya.txt     # Regex ile ara
grep -l "hata" *.log            # Hangi dosyalarda var

sed — Akış düzenleyici

sed 's/eski/yeni/' dosya.txt            # İlk eşleşmeyi değiştir
sed 's/eski/yeni/g' dosya.txt           # Tüm eşleşmeleri değiştir
sed -i 's/eski/yeni/g' dosya.txt        # Dosyayı yerinde düzenle
sed -n '5,10p' dosya.txt                # 5-10. satırları göster
sed '/yorum/d' dosya.txt                # Satır sil
sed 's/^/>> /' dosya.txt                # Her satıra önek ekle

awk — Metin işleme dili

awk '{print $1}' dosya.txt              # İlk sütunu yazdır
awk -F: '{print $1}' /etc/passwd        # : ile böl, ilk alanı al
awk '{sum+=$1} END{print sum}' d.txt    # Toplam al
awk 'NR==5' dosya.txt                   # 5. satırı yazdır
awk '/hata/{print}' log.txt             # Hata içerenleri yazdır

sort — Sırala

sort dosya.txt              # Alfabetik sırala
sort -r dosya.txt           # Ters sırala
sort -n sayilar.txt         # Sayısal sırala
sort -u dosya.txt           # Tekrarları kaldır
sort -k2 tablo.txt          # 2. sütuna göre sırala

uniq — Tekrarlı satırları kaldır

uniq dosya.txt          # Ardışık tekrarları kaldır
uniq -c dosya.txt       # Kaç kez tekrarlandığını say
uniq -d dosya.txt       # Sadece tekrarlıları göster

wc — Kelime/satır/karakter say

wc dosya.txt            # Satır, kelime, karakter
wc -l dosya.txt         # Sadece satır sayısı
wc -w dosya.txt         # Sadece kelime sayısı
wc -c dosya.txt         # Sadece byte sayısı

cut — Sütun/alan kes

cut -d: -f1 /etc/passwd         # : ile böl, 1. alan
cut -c1-10 dosya.txt            # İlk 10 karakter
cut -d, -f2,4 veri.csv          # 2. ve 4. sütunlar

tr — Karakter dönüştür/sil

tr 'a-z' 'A-Z' < dosya.txt     # Küçüğü büyüğe çevir
tr -d '\n' < dosya.txt          # Yeni satırları sil
tr -s ' ' < dosya.txt           # Birden fazla boşluğu teke indir

diff — Dosyaları karşılaştır

diff dosya1.txt dosya2.txt      # Farkları göster
diff -u eski.txt yeni.txt       # Unified format (patch için)
diff -r dizin1/ dizin2/         # Dizinleri karşılaştır

🔐 3. İzin ve Sahiplik İşlemleri

chmod — Dosya izinlerini değiştir

chmod 755 script.sh         # rwxr-xr-x
chmod 644 index.html        # rw-r--r--
chmod +x script.sh          # Çalıştırma izni ekle
chmod -w dosya.txt          # Yazma iznini kaldır
chmod u+x,g-w script.sh     # Kullanıcıya ekle, gruba kaldır
chmod -R 755 /var/www/      # Özyinelemeli izin

İzin rakamları: r=4, w=2, x=1 | Kullanıcı/Grup/Diğer

chown — Sahipliği değiştir

chown eyup dosya.txt            # Sahibi değiştir
chown eyup:www-data dosya.txt   # Sahip ve grup değiştir
chown -R nginx /var/www/html    # Özyinelemeli
chown :developers proje/        # Sadece grup değiştir

chgrp — Grup değiştir

chgrp www-data /var/www/html
chgrp -R developers /proje/

umask — Varsayılan izin maskesi

umask           # Mevcut maskeyi göster (örn: 022)
umask 027       # Yeni dosyalar için maske ayarla

🖥️ 4. Süreç Yönetimi

ps — Çalışan süreçler

ps              # Mevcut shell süreçleri
ps aux          # Tüm süreçler (ayrıntılı)
ps -ef          # Tam format, tüm süreçler
ps aux | grep nginx     # Nginx süreçlerini bul

top — Canlı süreç izleme

top             # Canlı izleme (q: çık, k: öldür, h: yardım)
top -u eyup     # Belirli kullanıcı süreçleri

htop — Gelişmiş süreç izleme

htop            # Renkli ve etkileşimli (önce kurulum gerekebilir)

kill — Süreci sonlandır

kill 1234               # PID ile sinyali gönder (varsayılan: SIGTERM)
kill -9 1234            # Zorla öldür (SIGKILL)
kill -15 1234           # Nazikçe bitir (SIGTERM)
kill -HUP 1234          # Yeniden başlat (SIGHUP)

killall — İsme göre öldür

killall nginx           # Tüm nginx süreçlerini öldür
killall -9 firefox      # Zorla

pkill — Örüntüyle öldür

pkill -f "python app.py"    # Komut satırına göre
pkill -u eyup               # Kullanıcıya göre

nice / renice — Süreç önceliği

nice -n 10 ./agir_islem.sh      # Düşük öncelikle başlat (-20 en yüksek, 19 en düşük)
renice -n 5 -p 1234             # Mevcut süreç önceliğini değiştir

jobs / bg / fg — Arka plan işleri

jobs                # Arka plan işleri listele
Ctrl+Z              # Süreci duraklat
bg                  # Arka plana gönder
fg                  # Ön plana getir
fg %2               # 2. işi ön plana getir
./script.sh &       # Arka planda başlat

nohup — Oturum kapansa da çalış

nohup ./script.sh &             # Arka planda, çıktı nohup.out'a
nohup python app.py > app.log & # Çıktıyı dosyaya yönlendir

screen / tmux — Terminal çoğullayıcı

screen              # Yeni oturum
screen -S isim      # İsimli oturum
screen -ls          # Oturumları listele
screen -r isim      # Oturuma bağlan

💾 5. Disk ve Depolama

df — Disk kullanımı

df -h               # İnsan okunabilir
df -hT              # Dosya sistemi türüyle
df /home            # Belirli dizin

du — Dizin boyutu

du -sh /var/log         # Özet, insan okunabilir
du -sh *                # Mevcut dizindeki her şey
du -h --max-depth=1     # Bir seviye derinlik
du -sh /home/* | sort -h # Sıralı

mount / umount — Disk bağla/ayır

mount /dev/sdb1 /mnt/disk       # Diski bağla
mount -t ext4 /dev/sdb1 /mnt/   # Tür belirterek
mount | grep sdb                 # Bağlı diskleri listele
umount /mnt/disk                 # Diski ayır

lsblk — Blok aygıtları listele

lsblk               # Disk ve bölümleri göster
lsblk -f            # Dosya sistemi bilgisiyle

fdisk — Disk bölümleme

fdisk -l                # Tüm diskleri listele
fdisk /dev/sdb          # Diski bölümle (etkileşimli)

dd — Ham veri kopyala

dd if=/dev/sda of=/dev/sdb bs=4M status=progress   # Disk kopyala
dd if=/dev/zero of=test.img bs=1M count=100         # Boş dosya oluştur

🌐 6. Ağ İşlemleri

ip — Ağ arayüzleri

ip addr                     # IP adreslerini göster
ip addr show eth0           # Belirli arayüz
ip link set eth0 up/down    # Arayüzü aç/kapat
ip route                    # Yönlendirme tablosu
ip route add default via 192.168.1.1    # Varsayılan ağ geçidi

ping — Bağlantı testi

ping google.com             # Sürekli ping
ping -c 4 8.8.8.8           # 4 kez ping at
ping -i 0.5 192.168.1.1     # 0.5 saniye aralık

curl — HTTP/FTP istekleri

curl https://example.com                            # Sayfa içeriğini al
curl -o dosya.html https://example.com             # Dosyaya kaydet
curl -I https://example.com                        # Sadece header
curl -X POST -d '{"key":"val"}' -H "Content-Type: application/json" https://api.example.com
curl -u user:pass https://api.example.com          # Kimlik doğrulama
curl -L https://example.com                        # Yönlendirmeleri takip et

wget — Dosya indir

wget https://example.com/dosya.zip          # İndir
wget -O yeni_isim.zip https://...           # İsim belirterek
wget -c https://...                          # Yarım kalan indirmeye devam et
wget -r https://example.com                 # Özyinelemeli indir

ssh — Uzak bağlantı

ssh user@192.168.1.10               # Bağlan
ssh -p 2222 user@sunucu.com         # Port belirterek
ssh -i ~/.ssh/id_rsa user@sunucu    # Anahtar ile
ssh -L 8080:localhost:80 user@s     # Tünel (port yönlendirme)

scp — Güvenli dosya kopyala

scp dosya.txt user@sunucu:/tmp/         # Uzağa kopyala
scp user@sunucu:/tmp/d.txt ./           # Uzaktan al
scp -r dizin/ user@sunucu:/backup/      # Dizin kopyala
scp -P 2222 dosya.txt user@sunucu:/tmp/ # Port belirterek

rsync — Dosya senkronizasyonu

rsync -av kaynak/ hedef/                        # Yerel sync
rsync -avz /local/ user@sunucu:/remote/         # Uzak sync
rsync -avz --delete kaynak/ hedef/              # Silinen dosyaları da sil
rsync -avz --exclude='*.log' kaynak/ hedef/     # Hariç tut

netstat / ss — Ağ bağlantıları

ss -tuln            # Dinleyen portlar
ss -tulnp           # Süreç bilgisiyle
netstat -tulnp      # Eski alternatif
ss -s               # Özet istatistikler

nmap — Ağ tarama

nmap 192.168.1.1            # Host tara
nmap -p 80,443 192.168.1.1  # Belirli portlar
nmap -sV 192.168.1.0/24     # Ağı tara

dig / nslookup — DNS sorgusu

dig google.com              # DNS sorgula
dig +short google.com       # Kısa çıktı
dig MX google.com           # MX kaydı
nslookup google.com         # Alternatif

hostname — Sistem adı

hostname                    # Hostname göster
hostname -I                 # IP adreslerini göster
hostnamectl set-hostname yeni-isim  # Değiştir

👤 7. Kullanıcı ve Grup Yönetimi

useradd / adduser — Kullanıcı ekle

useradd eyup                        # Kullanıcı ekle
useradd -m -s /bin/bash eyup        # Home ve shell ile
adduser eyup                        # Etkileşimli (Debian)
useradd -G sudo,www-data eyup       # Gruplara ekleyerek

userdel — Kullanıcı sil

userdel eyup            # Kullanıcıyı sil
userdel -r eyup         # Home dizini de sil

usermod — Kullanıcıyı değiştir

usermod -aG sudo eyup           # Gruba ekle
usermod -s /bin/zsh eyup        # Shell değiştir
usermod -l yeni_isim eski_isim  # Kullanıcı adı değiştir
usermod -L eyup                 # Hesabı kilitle
usermod -U eyup                 # Kilidi aç

passwd — Parola değiştir

passwd                  # Kendi parolanı değiştir
passwd eyup             # Başka kullanıcı (root)
passwd -l eyup          # Hesabı kilitle
passwd -d eyup          # Parolayı sil

groups / id — Grup bilgisi

groups                  # Hangi gruplarda olduğumu göster
groups eyup             # Belirli kullanıcı
id                      # UID, GID bilgisi
id eyup                 # Belirli kullanıcı

su / sudo — Yetki yükseltme

su                      # Root ol
su - eyup               # Kullanıcı değiştir
sudo komut              # Root olarak çalıştır
sudo -u www-data komut  # Belirli kullanıcı olarak
sudo -i                 # Root shell aç
sudo !!                 # Son komutu sudo ile tekrar çalıştır

who / w / last — Oturum bilgisi

who                     # Kim oturum açmış
w                       # Ayrıntılı oturum bilgisi
last                    # Oturum geçmişi
last eyup               # Belirli kullanıcı geçmişi
lastlog                 # Son giriş bilgileri

📦 8. Paket Yönetimi

APT (Debian/Ubuntu)

apt update                          # Paket listesini güncelle
apt upgrade                         # Paketleri güncelle
apt install nginx                   # Paket kur
apt remove nginx                    # Paketi kaldır
apt purge nginx                     # Yapılandırmayla birlikte kaldır
apt autoremove                      # Gereksiz paketleri kaldır
apt search nginx                    # Paket ara
apt show nginx                      # Paket bilgisi
apt list --installed                # Kurulu paketler
dpkg -l                             # Tüm kurulu paketler
dpkg -i paket.deb                   # .deb dosyası kur

YUM/DNF (RHEL/CentOS/Fedora)

dnf update                          # Sistemi güncelle
dnf install httpd                   # Paket kur
dnf remove httpd                    # Paketi kaldır
dnf search httpd                    # Ara
yum install nginx                   # Eski alternatif
rpm -ivh paket.rpm                  # .rpm dosyası kur

Snap / Flatpak

snap install code --classic         # VS Code kur
snap list                           # Kurulu snaplar
flatpak install flathub com.spotify.Client

⚙️ 9. Sistem Yönetimi

systemctl — Servis yönetimi (systemd)

systemctl start nginx               # Servisi başlat
systemctl stop nginx                # Servisi durdur
systemctl restart nginx             # Yeniden başlat
systemctl reload nginx              # Yapılandırmayı yeniden yükle
systemctl status nginx              # Durum göster
systemctl enable nginx              # Otomatik başlatmayı etkinleştir
systemctl disable nginx             # Devre dışı bırak
systemctl list-units --type=service # Tüm servisleri listele
systemctl daemon-reload             # systemd yapılandırmasını yenile

journalctl — Sistem logları

journalctl -u nginx                 # Nginx logları
journalctl -f                       # Canlı log takibi
journalctl --since "1 hour ago"     # Son 1 saat
journalctl -b                       # Bu önyüklemeden itibaren
journalctl -p err                   # Sadece hatalar
journalctl --disk-usage             # Log disk kullanımı

cron / crontab — Zamanlanmış görevler

crontab -e          # Cron görevlerini düzenle
crontab -l          # Mevcut görevleri listele
crontab -r          # Tüm görevleri sil

# Cron sözdizimi: dakika saat gün ay haftanın-günü komut
# Örnekler:
# * * * * * /script.sh              → Her dakika
# 0 * * * * /script.sh              → Her saat başı
# 0 3 * * * /backup.sh              → Her gece 03:00
# 0 3 * * 0 /weekly.sh              → Her Pazar 03:00
# */5 * * * * /monitor.sh           → Her 5 dakikada bir
# @reboot /script.sh                → Açılışta

uname — Sistem bilgisi

uname -a            # Tüm sistem bilgisi
uname -r            # Kernel versiyonu
uname -m            # Mimari (x86_64 vs)

uptime — Çalışma süresi

uptime              # Çalışma süresi ve yük
uptime -p           # Okunabilir format

date — Tarih ve saat

date                        # Mevcut tarih/saat
date +"%Y-%m-%d"            # Özel format
date +"%d/%m/%Y %H:%M"      # Gün/Ay/Yıl Saat:Dakika
date -s "2024-01-01 12:00"  # Tarih ayarla (root)
timedatectl                 # Zaman dilimi yönetimi
timedatectl set-timezone Europe/Istanbul

shutdown / reboot — Kapat/yeniden başlat

shutdown -h now         # Hemen kapat
shutdown -h +10         # 10 dakika sonra kapat
shutdown -r now         # Hemen yeniden başlat
shutdown -c             # Zamanlanmış kapatmayı iptal et
reboot                  # Yeniden başlat
halt                    # Durdur

dmesg — Kernel mesajları

dmesg               # Kernel ring buffer
dmesg | tail -20    # Son 20 mesaj
dmesg | grep error  # Hataları filtrele
dmesg -T            # Zaman damgasıyla

🗜️ 10. Arşiv ve Sıkıştırma

tar — Arşiv oluştur/aç

tar -czvf arsiv.tar.gz dizin/       # Gzip ile sıkıştır
tar -cjvf arsiv.tar.bz2 dizin/      # Bzip2 ile sıkıştır
tar -xzvf arsiv.tar.gz              # Aç
tar -xzvf arsiv.tar.gz -C /hedef/   # Belirli yere aç
tar -tzvf arsiv.tar.gz              # İçeriği listele
tar -czvf - dizin/ | ssh user@s "cat > /backup/arsiv.tar.gz"  # SSH üzerinden

Seçenekler: c=oluştur, x=aç, t=listele, z=gzip, j=bzip2, v=ayrıntılı, f=dosya

gzip / gunzip — Gzip

gzip dosya.txt          # Sıkıştır → dosya.txt.gz
gunzip dosya.txt.gz     # Aç
gzip -d dosya.txt.gz    # Alternatif açma
gzip -l dosya.txt.gz    # Sıkıştırma oranı

zip / unzip — ZIP

zip arsiv.zip dosya1.txt dosya2.txt     # Zip oluştur
zip -r arsiv.zip dizin/                 # Dizini zip'le
unzip arsiv.zip                         # Aç
unzip arsiv.zip -d /hedef/              # Belirli yere aç
unzip -l arsiv.zip                      # İçeriği listele

🔗 11. Yönlendirme ve Borular

Yönlendirme operatörleri

komut > dosya.txt           # Çıktıyı dosyaya yaz (üzerine yaz)
komut >> dosya.txt          # Çıktıyı dosyaya ekle
komut < dosya.txt           # Dosyayı girdi olarak kullan
komut 2> hata.txt           # Hata çıktısını dosyaya yaz
komut 2>&1                  # Hataları standart çıktıya yönlendir
komut > /dev/null 2>&1      # Tüm çıktıyı gizle
komut &> dosya.txt          # Her şeyi dosyaya yaz

Boru (pipe) |

ps aux | grep nginx                         # Filtreleme
cat log.txt | grep ERROR | wc -l            # Zincirleme
ls -lh | sort -k5 -h                        # Boyuta göre sırala
history | grep ssh | tail -10               # Son SSH komutları
cat /etc/passwd | cut -d: -f1 | sort        # Kullanıcıları sırala

xargs — Argüman listesi oluştur

find . -name "*.log" | xargs rm             # Bulunan dosyaları sil
echo "a b c" | xargs mkdir                  # Dizin oluştur
find . -name "*.txt" | xargs grep "hata"    # İçinde ara
cat urls.txt | xargs wget                   # Toplu indirme

tee — Hem ekrana hem dosyaya yaz

komut | tee cikti.txt               # Ekrana ve dosyaya yaz
komut | tee -a cikti.txt            # Dosyaya ekle

🔍 12. Arama ve Metin Araçları

which / whereis / type — Komut konumu

which python3           # Komutun tam yolu
whereis nginx           # Binary, kaynak, man sayfası
type ls                 # Komut türü (alias, built-in, etc.)

history — Komut geçmişi

history                 # Tüm geçmiş
history 20              # Son 20 komut
history | grep apt      # Filtreleme
!450                    # 450. komutu tekrar çalıştır
!!                      # Son komutu tekrar çalıştır
!apt                    # apt ile başlayan son komutu çalıştır
Ctrl+R                  # Geçmişte geriye arama

alias — Kısayol tanımla

alias ll='ls -alh'                      # Kısayol oluştur
alias grep='grep --color=auto'          # Renkli grep
alias update='sudo apt update && sudo apt upgrade'
alias ..='cd ..'
unalias ll                              # Kısayolu sil
alias                                   # Tüm kısayolları listele

man / info / --help — Yardım

man ls              # ls kılavuz sayfası
man -k "copy file"  # Anahtar kelimeyle ara
info bash           # Daha ayrıntılı bilgi
ls --help           # Kısa yardım
tldr ls             # Basitleştirilmiş örnekler (tldr kurulu ise)

📊 13. Sistem İzleme

free — Bellek kullanımı

free -h             # İnsan okunabilir
free -s 2           # Her 2 saniyede güncelle

vmstat — Sanal bellek istatistikleri

vmstat              # Anlık
vmstat 2 5          # 2 saniyede bir, 5 kez

iostat — Disk I/O istatistikleri

iostat              # Disk istatistikleri
iostat -x 2         # Ayrıntılı, 2 saniyede bir

sar — Sistem aktivite raporu

sar -u 1 5          # CPU kullanımı, 5 kez
sar -r 1 5          # Bellek kullanımı

lsof — Açık dosyalar

lsof                        # Tüm açık dosyalar
lsof -p 1234                # PID'e göre
lsof -u eyup                # Kullanıcıya göre
lsof -i :80                 # Port 80'i kullananlar
lsof /var/log/syslog        # Dosyayı açan süreçler

strace — Sistem çağrısı izle

strace ls               # ls komutunun sistem çağrıları
strace -p 1234          # Mevcut süreci izle
strace -e open ls       # Sadece open çağrıları

🔒 14. Güvenlik

iptables / ufw — Güvenlik duvarı

ufw status              # Durum göster
ufw enable/disable      # Etkinleştir/devre dışı bırak
ufw allow 80            # Port 80'e izin ver
ufw allow 22/tcp        # SSH izni
ufw deny 23             # Telnet engelle
ufw allow from 192.168.1.0/24   # IP aralığından izin
ufw delete allow 80     # Kuralı sil

ssh-keygen — SSH anahtar çifti oluştur

ssh-keygen -t rsa -b 4096 -C "email@example.com"    # RSA 4096-bit
ssh-keygen -t ed25519 -C "email@example.com"        # Modern algoritma
ssh-copy-id user@sunucu                              # Anahtarı sunucuya kopyala

openssl — Şifreleme araçları

openssl rand -hex 32                # Rastgele string
openssl passwd -6 sifre             # SHA-512 hash
openssl req -newkey rsa:2048 -nodes -keyout key.pem -x509 -days 365 -out cert.pem  # Self-signed SSL
openssl s_client -connect example.com:443   # SSL bağlantı testi

gpg — GNU Privacy Guard

gpg --gen-key                       # Anahtar oluştur
gpg --encrypt -r user@example.com dosya.txt    # Şifrele
gpg --decrypt dosya.txt.gpg         # Şifre çöz
gpg --sign dosya.txt                # İmzala

🛠️ 15. Genel Araçlar

echo — Metin yazdır

echo "Merhaba Dünya"            # Metin yazdır
echo -n "Satır sonu yok"        # Satır sonu olmadan
echo -e "Satır1\nSatır2"        # Escape karakterleri
echo $HOME                       # Değişken değeri
echo "test" >> dosya.txt         # Dosyaya ekle

printf — Biçimlendirilmiş çıktı

printf "Merhaba %s\n" "Dünya"
printf "Sayı: %d\n" 42
printf "%-10s %5d\n" "isim" 100  # Sola hizalı, sağa hizalı

read — Girdi oku

read isim                       # Değişkene oku
read -p "Adınız: " isim         # İstemli
read -s -p "Şifre: " sifre      # Gizli (parola için)
read -t 5 cevap                 # 5 saniye timeout

export — Ortam değişkeni

export PATH=$PATH:/yeni/yol     # PATH'e ekle
export EDITOR=vim               # Varsayılan editör
export NODE_ENV=production      # Ortam değişkeni
printenv                        # Tüm değişkenler
printenv PATH                   # Belirli değişken
env                             # Ortam değişkenleri

source / . — Script çalıştır (mevcut shell’de)

source ~/.bashrc        # Bash yapılandırmasını yenile
. ~/.profile            # Kısayol form
source env.sh           # Ortam değişkenlerini yükle

exec — Süreci değiştir

exec bash               # Mevcut shell'i değiştir
exec > cikti.txt        # Shell çıktısını dosyaya yönlendir

time — Komut süresini ölç

time ls -R /usr         # Çalışma süresini ölç
time ./script.sh

watch — Komutu tekrar et

watch -n 2 'df -h'      # Her 2 saniyede disk kullanımı
watch -n 1 'ps aux | grep nginx'    # Süreç izle
watch -d 'ls -l'        # Değişiklikleri vurgula

at — Tek seferlik zamanlama

at 15:30                # 15:30'da çalıştır (komutları gir, Ctrl+D ile bitir)
at now + 1 hour         # 1 saat sonra
atq                     # Bekleyen görevler
atrm 3                  # 3. görevi iptal et

🧮 16. Hesaplama ve Metin İşleme

bc — Hesap makinesi

echo "5 * 3.14" | bc -l         # Ondalıklı hesap
echo "sqrt(144)" | bc -l        # Karekök
echo "obase=2; 255" | bc        # Binary'e çevir

expr — İfade hesapla

expr 5 + 3          # 8
expr 10 \* 4        # 40
expr length "Merhaba"   # 7

base64 — Kodlama

echo "Merhaba" | base64          # Kodla
echo "TWVyaGFiYQ==" | base64 -d  # Çöz
base64 dosya.txt > kodlanmis.b64

md5sum / sha256sum — Hash kontrolü

md5sum dosya.txt                # MD5 hash
sha256sum dosya.txt             # SHA-256 hash
sha256sum -c kontrol.txt        # Hash doğrula

🎨 17. Shell Özellikleri

Değişkenler

isim="Eyup"                 # Değişken tanımla
echo $isim                  # Kullan
echo ${isim}                # Süslü parantezli kullanım
unset isim                  # Değişkeni sil
readonly SABIT=42           # Salt okunur değişken

Koşul ifadeleri

if [ -f dosya.txt ]; then
    echo "Dosya var"
elif [ -d dizin ]; then
    echo "Dizin var"
else
    echo "Hiçbiri yok"
fi

# Test operatörleri
[ -f dosya ]    # Dosya var mı?
[ -d dizin ]    # Dizin var mı?
[ -x script ]   # Çalıştırılabilir mi?
[ -z "$str" ]   # String boş mu?
[ "$a" = "$b" ] # String eşit mi?
[ $n -gt 5 ]    # Sayı büyüklüğü

Döngüler

# For döngüsü
for i in 1 2 3 4 5; do
    echo "Sayı: $i"
done

for dosya in *.txt; do
    echo "İşleniyor: $dosya"
done

# While döngüsü
while [ $i -lt 10 ]; do
    echo $i
    ((i++))
done

# Until döngüsü
until [ $i -ge 10 ]; do
    echo $i
    ((i++))
done

Fonksiyonlar

selamla() {
    echo "Merhaba, $1!"
}
selamla "Eyup"      # Merhaba, Eyup!

# Değer döndür
topla() {
    return $(( $1 + $2 ))
}
topla 3 7
echo "Sonuç: $?"

📋 Hızlı Referans Tablosu

KategoriKomutAçıklama
Dosyals, cd, pwd, mkdir, rm, cp, mvTemel dosya işlemleri
İçerikcat, less, grep, sed, awkMetin görüntüleme/işleme
İzinchmod, chown, sudoYetki yönetimi
Süreçps, top, kill, systemctlSüreç yönetimi
Diskdf, du, mount, lsblkDisk işlemleri
Ağip, ping, curl, ssh, netstatAğ araçları
Arşivtar, gzip, zipSıkıştırma
Sistemuname, date, uptime, journalctlSistem bilgisi
Paketapt, dnf, snapPaket yönetimi
Güvenlikufw, ssh-keygen, opensslGüvenlik araçları

💡 İpucu: Herhangi bir komut hakkında daha fazla bilgi için man <komut> veya <komut> --help kullanın.

⚠️ Uyarı: rm -rf, dd, chmod 777 gibi güçlü komutları dikkatli kullanın!